sobota, 7 maja 2016

DUCH ŚWIĘTY ZSTĘPUJĄCY NA NADODRZAŃSKI WROCŁAW - KOŚCIOŁY DUCHA ŚWIĘTEGO WE WROCŁAWIU

       Ducha Świętego jako Pocieszyciela, dopełniającego dzieła Stworzyciela i Zbawiciela, obdarza się wyjątkowym kultem. Ten kult uobecnia się również we Wrocławiu, a dowód na to stanowią obiekty sakralne poświęcone Trzeciej Osobie Boskiej. Pierwszą i drugą postawiono w średniowieczu na obszarze historycznego centrum Wrocławia, natomiast trzecią, czwartą i piątą, zarazem jedyną istniejącą, postawiono w dwudziestym stuleciu poza historycznym centrum Wrocławia. Wszystkie łączy jednak patron – Duch Święty, któremu pięciokrotnie wnoszono pomnik w nadodrzańskiej metropolii.




Pierwszy oraz drugi kościół Ducha Świętego we Wrocławiu
       Mimo aktów lokacyjnych z trzynastego stulecia, kronikarze już na przełomie jedenastego i dwunastego stulecia wymieniają Wrocław jako znaczące miasto na ziemiach śląskich. Udokumentowanej lokacji Starego Miasta dokonano w latach 1242 i 1261, natomiast lokacji Nowego Miasta w roku 1263, włączając je w granice miasta w 1327 roku. Podczas gdy mieszkańcy Starego Miasta uczęszczali w wiekach średnich do kościoła św. Elżbiety i kościoła św. Marii Magdaleny, miejsce nabożnych spotkań mieszkańców Nowego Miasta stanowił kościół Ducha Świętego. W średniowieczu istniały na tym terenie dwa kościoły pod tym wezwaniem.
       Pierwszy kościół Ducha Świętego przy ul. Ducha Świętego, któremu towarzyszył szpital, powstał na początku XIII wieku, a ufundowany został przez księcia Henryka Brodatego z Dynastii Piastów. W swojej architekturze wykazywał się sztuką romańską. Najazd Mongołów na Europę sprawił, że w roku 1241 kościół został zrównany z ziemią. Drugi kościół Ducha Świętego przy ul. Ducha Świętego, któremu również towarzyszył szpital, powstał u progu XIV wieku, a ufundowany został przez księcia Henryka Białego z Dynastii Piastów. Jego architekturę zdominowały założenia gotyku. Kościół, w związku z reformacją dzielącą chrześcijaństwo na katolicyzm i protestantyzm, a także w związku z rozbudową fortyfikacji miejskich i likwidacją szpitala, powoli popadał w ruinę aż wreszcie w 1597 roku się zawalił.



Kościół Ducha Świętego i św. Bernarda ze Sieny we Wrocławiu
       Powstanie kościoła św. Bernarda ze Sieny wiąże się z działalnością papieskiego legata Jana Kapistrana, który przybył do Wrocławia z zakonem bernardynów. Mnisi postawili przy ul. Bernardyńskiej klasztor i szpital św. Hioba, a także drewniany kościół, który w 1502 roku zmienili na murowany. Kościół, który pozostawał do tej pory w rękach katolików i stanowił filię kościoła Ducha Świętego, od roku 1526 przejęli protestanci czyniąc z niego kościół parafialny. W następstwie kościół św. Bernarda ze Sieny nazywano przez pewien czas kościołem Ducha Świętego i św. Bernarda ze Sieny. Na tym powiązania kościoła św. Bernarda z kościołem Ducha Świętego się nie kończą, bo po zawaleniu się kościoła Ducha Świętego wszystkie cenne dzieła przeniesiono do kościoła św. Bernarda. Gotyckiemu kościołowi św. Bernarda z czasem nadano barokowy wygląd i ponownie gotycki. Gdy w 1945 roku kościół św. Bernarda został zrujnowany, postanowiono go odrestaurować i przeznaczyć na siedzibę Muzeum Architektury.





Trzeci oraz czwarty kościół Ducha Świętego we Wrocławiu
       Terytorium Wrocławia coraz bardziej zaczęło się rozrastać po 1808 roku, gdy zburzono fortyfikacje miejskie. Stało się to za sprawą garnizonu dowodzonego przez najmłodszego brata Napoleona – Hieronima Bonaparte. Najpierw do miasta włączono cztery otaczające je przedmieścia – Przedmieście Oławskie, Przedmieście Mikołajskie, Przedmieście Odrzańskie i Przedmieście Świdnickie; następnie sukcesywnie włączano otaczające miasto wsie – m. in. Gaj, Tarnogaj i Brochów. To właśnie na nich stanęły kolejne kościoły Ducha Świętego.
       O Duchu Świętym znów przypomniano sobie w tytulaturze dopiero w dwudziestym stuleciu, wówczas to zaplanowano wzniesienie kościoła na Brochowie. W latach 1910-1911, przy ul. Biegłej na Brochowie, wzniesiono dwa kościoły chrześcijańskie – kościół katolicki św. Jerzego oraz kościół protestancki Ducha Świętego. Oba obiekty, pierwszy odwołujący się do założeń sztuki romańskiej, a drugi do założeń sztuki renesansowej, zaprojektował Oskar Friedrich Hossfeld. Oblężenie Wrocławia w 1945 roku, podczas którego 70% zabudowy miasta poszło z dymem, łaskawiej obeszło się z kościołem św. Jerzego, niż z sąsiadującym kościołem Ducha Świętego, którego ruiny rozebrano.
       Wieś Tarnogaj w roku 1900 została włączona do powstałej w 1893 roku parafii św. Henryka, natomiast jej włączenie do miasta nastąpiło w roku 1904. O tym jak prężnie się w tym czasie rozwijała świadczy fakt wyodrębniania się jednych parafii z drugich. Tarnogaj bowiem w średniowieczu należał do odległej, bo znajdującej się na Przedmieściu Oławskim i usytuowanej w pobliżu klasztoru dominikanów św. Wojciecha i Bramy Oławskiej, parafii św. Maurycego – dopiero za wiele stuleci wyodrębniły się z niej takie parafie jak św. Henryka na Hubach, św. Jerzego na Brochowie, czy św. Józefa Rzemieślnika ze Zgromadzeniem Misji św. Wincentego a Paulo na Przedmieściu Oławskim – z tej pierwszej wyodrębniła się wkrótce parafia Ducha Świętego na Gaju, z której to natomiast po pewnym czasie wyodrębniły się kolejne parafie, czyli św. Stefana na Tarnogaju i św. Franciszka z Asyżu na Gaju. Tak oto w latach 1928-1929, przy ul. Nyskiej na Tarnogaju, wybudowano kościół – początkowo filię kościoła św. Henryka, z czasem autonomiczną parafię. Prostokątny obiekt autorstwa  Hermanna Pfafferotta, utrzymany w romańskiej stylistyce, wykazywał jednocześnie modernistyczną manierę, efektem czego odwołując się do starych wzorców pozostawał nowoczesny. Oblężenie Wrocławia w 1945 roku pochłonęło wiele obiektów sakralnych, w tym ten. Kościół Ducha Świętego na ul. Nyskiej odrodził się niczym feniks z popiołów za trzydzieści lat w postaci o wiele bardziej okazalszego kościoła Ducha Świętego na ul. Bardzkiej.





Piąty kościół Ducha Świętego we Wrocławiu
       W 1969 roku urząd proboszcza parafii Ducha Świętego objął Stefan Wójcik, który w roku 1971 po wielu staraniach doprowadził do otrzymania zgody na budowę kościoła przy ul. Bardzkiej na Gaju, do czego przystąpiono w 1973 roku. Zrobiono to na podstawie wizji architektonicznej Waldemara Wawrzyniaka, Jerzego Wojnarowicza i Tadeusza Zipsera oraz planu konstrukcji Wojciecha Święcickiego. Architektura organiczna, której znamię posiada kościół Ducha Świętego, naśladuje naurę w kulturze, co objawia się w plastyczności oraz żywiołowości. Architektura organiczna perfekcyjnie współgra ona z symboliką patrona obiektu, a wśród wielu dowodów na to znajduje się fenomenalne malowidło projektu Tadeusza Zipsera, Rola i działalność Ducha Świętego w Starym i Nowym Testamencie, prezentujące Bramę Królestwa Niebieskiego otoczoną postaciami oraz wydarzeniami staro- i nowotestamentowymi, które łączy i odnawia Osoba Ducha Świętego. Budowlę nazywa się świątynią z plecakiem nie tylko z racji tego, że pod zasadniczym kościołem górnym znajduje się kaplica zwana kościołem dolnym, ale też przez to, że w jednej bryle mieszczą się kościół i pomieszczenia katechetyczne. Kościół dolny otwarty został w czasie mszy 25-go grudnia 1974 roku, kościół górny w czasie mszy 13-go grudnia 1979 roku, poświęcenia kościoła dokonano natomiast 8-go października 1994 roku. Obiekt pozostawał pionierski zarówno pod względem architektury, jak i wydarzeń, bo to pierwszy kościół zbudowany we Wrocławiu po dramatycznym roku 1945.
       Uznawany za perłę modernistycznej architektury, jeden z najbardziej reprezentatywnych kościołów we Wrocławiu – kościół Ducha Świętego na Gaju – to obiekt postawiony z rozmachem i innowacyjnością. Posiadał on jednak swoich poprzedników znajdujących się na Tarnogaju i Brochowie, a jeszcze wcześniej na terenie historycznego centrum Wrocławia. Tak oto Duch Święty historycznie i geograficznie łącząc w całość starą część miasta z jego nową częścią, pięciokrotnie zstępował na nadodrzański Wrocław.



Grzegorz Sobczak - Przewodnik po Wrocławiu

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz